Ik ben niet het type mens dat iemand anders zal verplichten om iets te lezen.
Ik ben zelf een groot lezer, en zonder de werelden uit de boeken die ik lees, zou ik al duizend keer gestorven hebben, maar ik heb weinig drang om een ander daarvan te overtuigen.
Dacht ik.

Mijn dochters zijn met 3 en één van hen is ook een lezer.
Een lezer die van zichzelf zegt dat ze niet echt een lezer is, die niet naar de bibliotheek wil, maar toch boeken in een oogopslag uitleest. Die dagen verzonken kan zijn in literatuur, als ze niet op TicToc bezig is.

Ik heb vroeger veel onderzoek gedaan naar leesonderwijs en het belang daarvan.
Ik ken de voordelen, onderstreep het belang van het aanreiken van een wereld waarin lezen laagdrempelig wordt.
Ik ken de stimulansen, kan vrij goed inschatten wat mijn dochters of lief graag zouden lezen en heel af en toe kan ik eens piepen ‘je zou dat moeten lezen, jong, hoe kan het nu dat je dat niet gelezen hebt? Je moet het echt eens lezen jong’.

Voor de rest doe ik daar weinig mee: ik vond dat niet jammer: de ene leest veel, de andere niet. Maar ze verdiepen zich allemaal wel. De ene snuistert in kookboeken, de andere verslindt romans. Mijn lief is bezig in een ingewikkeld boek waarvoor hij ook een laptop nodig heeft en waarvan ik elke keer opnieuw de titel en het doel vergeet. Mijn dochter leest momenteel alle instructies van Scouts en Gidsen Vlaanderen omtrent de kampen die ze moeten organiseren en onze kleinste vlegel is een vogelfan die leest hoe je vogels tam kan maken.

Wat ik wel hoe langer hoe meer besef, is dat lezen een hulp kan zijn om je te vormen. Om andere perspectieven te zien, om van je Grote Gelijk af te stappen. Om een stap opzij te zetten, en écht te kijken naar een situatie. En als je niet leest, dat je dan moet praten, en luisteren, naar muziek, naar inspirerende mensen, naar teksten, naar podcasts. Om je blik te verruimen, om dat écht te doen en niet te denken dat je je horizon verbreedt door couscous klaar te maken. Door te luisteren naar slachtoffers, naar hoe zij de dingen aanvoelen, naar mensen die aan de andere kant van het spectrum staan en ook dingen te vertellen hebben. Over de waarheid die zij kennen, de ervaringen die zij hebben, de dagelijkse moeilijkheden die zij ervaren.

Waarom ik dat kader?
Wel, hierom.

Deze week had ik een pittige discussie, online, met een man uit mijn geboortedorp. Ik ken hem zelf niet, maar het gesprek ging over het Vlaams Belang.
Over waarom je rechts stemt. Over waarom je zoveel haat voelt voor mensen die je niet kent, enkel van horen zeggen. Over Molenbeek, altijd altijd over Molenbeek.
Dat is een gemakkelijk verhaal, het verhaal van Molenbeek. Maar wel wat pijnlijk.
Het is alsof Molenbeek over één mens gaat, en die ene mens verantwoordelijk is voor een ganse wereldbevolking. Een gemakkelijk slachtoffer om te haten, feitelijk. Om zelf niet meer te moeten nadenken, om het zelf altijd goed te doen, om te kunnen vingerwijzen en te kunnen verkondigen dat mensen ‘terug moeten naar hun eigen land’. Zonder privileges te erkennen, zonder achtergrond en duiding te zoeken en te vinden, zonder argumenten, zonder enige vorm van rede. Ik probeer mijn kwaadheid (wanhoop?) te onderdrukken en leg uit waarom ik dat zo jammer vind, dat hij zo reageert. Dat ik wil weten waarom hij die zinnen typt, hoe hij staat tegenover beeldmateriaal dat wordt gedeeld door Vlaams Belang Kortrijk en hoe zij hiervoor foute en gedateerde foto’s gebruiken, om mensen in diskrediet te brengen. Dat ik gewoon wil weten waarom hij dat wil verdedigen.

Zijn antwoord op mijn betoog was: ‘als ik een boek wil lezen ga ik wel langs in de bibliotheek! Toch bedankt ;-).

Ik was enigszins gerustgesteld, dan werd ik boos, dan bang en dan teleurgesteld. Dan nog een hele hoop emoties die ik niet echt kan benoemen.
Ik was gerustgesteld omdat hij geen argumenten vond die ik zou moeten overwegen en die zijn haat of kwaadheid zouden staven (buiten Molenbeek, uiteraard, het stokpaardje van VB)
Ik werd niet boos op hem (al vind ik het jammer dat ik die discussie niet kan voeren, en vind ik het jammer voor hem dat hij dan maar zwaait met een Vlaamse Leeuw en heult met Dries, zonder ook maar één duidelijk argument. Of neen, Molenbeek, ja, dat wel)
Ik werd wel boos over het feit dat die waanbeelden en die problemen zo erg ongenuanceerd en uitvergroot in zijn hoofd leven, alsof dàt de reden van zijn frustratie is, datgene wat zijn wereldbeeld bepaalt.
Ik werd niet bang van hem (Ik heb wat medelijden met zijn wereldbeeld, dat zo beperkt is dat mijn hersenen ervan kraken. Zie je je zitten, als gezin, aan tafel, foeteren over alle profiteurs, uit, je raadt het al, Molenbeek?)
Ik werd wel bang van het gemak waarmee hij de pertinente leugens van Dries omarmt, de onwaarheden negeert om, je raadt het opnieuw, te wijzen naar Molenbeek en te wapperen met een vlag.
Ik was teleurgesteld, door zijn gedrag. Door het feit dat hij afhaakt als mijn tekst uit meer dan 3 zinnen bestaat en hij daarmee literatuur belachelijk maakt. Door het feit dat hij mijn vragen, mijn zoektocht naar waarheid in deze materie; mijn humane schets, zoveel oneer aandeed. Door het woord wereldverbeteraar en communist is zijn betoog aan te voeren, alsof de wereld willen verbeteren een schande zou zijn.
Finaal was ik verdrietig.
Verdrietig om het gemak waarmee het VB ingang kan vinden in hoofden van gewone mensen.
Niet hun visie op economie, maar hun visie op mensen.

Hun oordeel over andere mensen. Over het ‘zijn’ van andere mensen.

Toen stierf George Floyd.

Toen zag mijn dochter een film van zijn dood en ze beschreef haar gevoel (zonder dat we ook maar één zin hadden uitgewisseld over dit zinloos gruwelijk geweld) zo: ‘Ik begon zo te beven en te wenen, en het leek alsof je een examen was vergeten te maken, mama, dat gevoel’

We zaten aan tafel, toen ze dat vertelde, en we gaven duiding en hadden het over racisme en hoe dat werkt, institutioneel racisme. Hoe verdoken dat ook hier pertinent aanwezig is, hoe moeizaam die strijd vordert, en vooral: hoe extreem, duizelingwekkend, urgent en smachtend belangrijk het is dat wij deze strijd aangaan. Wij, de blanken, die ontzettend weinig recht van spreken hebben, en moeten luisteren naar wat de Afrikaanse en de Afro-Amerikaanse wereld hierover te zeggen heeft. Dat wij niet beseffen hoe diep racisme ingebakken zit in ons systeem, en waarbij de rel rond Zwarte Piet maar een klein deel van het probleem is.

Wij hebben niet zoveel vastgelegde waarden in ons ouderschap, mijn lief en ik, en wij zien de druk van de maatschappij op ouders elke dag passeren.
Maar wij willen wél kinders kweken die durven nadenken.
Over dik zijn. Over transgender zijn. Over seks. Over dun zijn. Over een eetstoornis hebben. Over racisme. Over vooroordelen. Over economie. Over het klimaat.
Kinderen die weten wat een maatschappelijk kader is.
Die inzien dat alles (niet alles, veel, dat bedoel ik, heel veel) in een maatschappelijke context gebeurt: je inzichten, je houding, je visie, je argumentering, je geloof: veel. Heel veel dus. Dat je mening veel minder individueel is dan je zou denken. Dat onze context maar één van de vele op de wereld is, onze waarheden slechts een deel van de waarheid in het algemeen. Dat ik mezelf bijna dagelijks betrap op vooringenomenheid als het over een ander ras gaat. Dat ik mijn mening herzie, door de jaren, en dat mijn lief dat ook doet. Dat dat ok is, en dat dat verrijkend is, en dat we elke dag moeten streven naar een humaner beeld, elke elke dag. Dat het wél belangrijk is om te lezen, en niet op basis van 4 artikels te oordelen over andere rassen. Ons buikgevoel is verkeerd, compleet verkeerd, en lezen en luisteren naar mensen die studies hebben verricht, die in het veld staan, is daarom van extreem belang.

Dat ‘maar de vrouw van mijn beste vriend is een Afrikaanse dus ik ben zeker geen racist’ bullshit is. ‘Samenwerken met Polen’ betekent niet dat je geen racist bent.
‘Ik heb lang gevoetbald en er zaten 2 Marokkanen in mijn ploeg en ik had ook geen miserie met hen.’
‘Ja, maar dat was een goeden, hoor, die had zich aangepast.’
‘Er woont hier nu een Afrikaan in de straat, ’t is een werker hoor, hij is graag gezien.’
‘Ik zeg niet zwarte, ik zeg bruine.’
‘Ze zijn anders, je kan dat niet ontkennen, maar ja, dat wil niet zeggen dat ze niet goed zijn he, er zitten zeker veel goede tussen.’
‘Maar mijn vriendin is zwart en zij vindt ook dat er hier geen racisme is.’
‘ Sorry, maar Zwarte Piet behoort tot onze waarden en normen, daar blijven ze af.’
‘ Op den duur mogen wij niks meer zeggen.’

Ik kan blijven doorgaan. Over de dingen die ik zelf zeg, de uitspraken die ik hoor van anderen. De angsten die doorschemeren in de gesprekken van mensen die ik graag zie en die toch kwaad of bang zijn op Afrikanen. De redeneringen die op niets slaan. De aandacht die wordt afgeleid naar ander onrecht, zodat we zouden vergeten dat dat onrecht nog altijd bestaat. Heel erg actueel.

Ik ga wat verhalen delen, vanaf morgen.

Uit mijn eigen leven.

Verhalen over de Afrikaanse mensen in mijn eigen leven. Drie gouden mensen, 3 fundamenten die heel veel hebben betekend in de vorming van mijn menszijn.
Eén van mijn kindervriendin, Louiza.
Eén van mijn jeugdvriend, Moussa.
Eén van mijn vriendin toen ik mijn zoon verloor, Mugatte.

Voor mijn kindertjes, van wie één deze middag vroeg, in ons verdrietig gesprek over wat er is gebeurd, ‘mama, gaan we hier nog wat over discussiëren, alstublieft?’
Voor jullie, in de hoop dat één iemand die hier weinig over weet, na afloop ook een beetje durft kijken en nadenken over haar of zijn eigen gedrag.
Voor mijn collega, die bij de geboorte van haar zoontje opgelucht was dat zijn huid bleker is dan die van zijn Afro-Amerikaanse papa.

Ik kan mijn kinderen weinig materieels meegeven, vind ik, maar wel dit.
Je eigen gedrag in vraag stellen, als dat nodig is, en veranderen, als dat nodig is, zodat andere mensen menswaardig en evenwaardig kunnen leven op deze wereld.

We kunnen al dat racisme niet doodzwijgen.
We zijn dat aan onszelf verplicht, aan onze kinderen.
We kunnen ons er niet vanaf maken door te zeggen ‘maar ik ben geen racist’, want dat is onwetendheid en arrogantie. We hebben geen plicht om veel speelgoed te kopen, om ze de duurste kleren aan te trekken en feestjes te organiseren alsof ze gaan trouwen, maar wel een humane plicht om racisme te veroordelen en bij onszelf aan te pakken.

Het wordt een lange pijnlijke weg, vol bochten en zeer,
maar we zijn dat aan onszelf verplicht.

8 Responses to “ik ben het aan mezelf verplicht”

  1. Gert Suët Says:

    Marie wat heb jij deze delicate materie zo mooi En warm verwoord. Dat er nog veel werk aan de winkel is, is zeker.

  2. lilith Says:

    Je hebt zo gelijk. Over dat lezen, over dat verplaatsen, over dat in vraag stellen van wat wij zelf denken en hebben geleerd. Over dat blijven leren en luisteren en lezen, vooral. Merci Marie.

    Zeer benieuwd naar de rest.

  3. Romina Says:

    Ja, Marie. Zo blij dat je dit hebt opgeschreven en nog gaat schrijven ❤️ Merci

  4. Vicky Says:

    Beste Marie,
    Wat heb je dit mooi verwoord. Toch maak ik ook graag een kanttekening erbij. Het blijkt een wetenschappelijk gegeven dat mensen neigen naar mensen met dezelfde cultuur, dezelfde look (en dan bedoel ik meer dan huidskleur), hetzelfde geloof… In die gemeenschap voelt men zich goed, veilig en vertrouwd. Dat ligt aan de basis van veel verdeeldheid, denk ik. Van nature voelen sommigen meer angst dan anderen, zijn sommigen meer begaafd met het woord of met cijfers. Ga zo maar door… we ‘vechten’ dus tegen wat de natuur ons ingeeft… Niet iedereen heeft daar de wil of de moed voor. En zo ontstaat een (vrij groot) deel van de bevolking die ontvankelijk zijn voor die enkelingen die macht zoeken maar massa nodig hebben… enkelingen die zich meer waard (willen) voelen… Wat mis gaat in de wereld, ligt áltijd bij enkelingen en bij hun stukje ‘natuur’. Daaruit kunnen we dus afleiden dat de grote meerderheid het wel goed meent en van nature het juiste doet. Ben ik dan een goeiege wereldverbeteraar? Ik hoop het van ganser harte.

  5. Lies Says:

    Ja, zo ontzettend belangrijk om hen dit mee te geven. Erg herkenbaar, ook hier in ons huis met stapels boeken om blikken te verruimen zijn de thema’s die je aanhaalt nooit ver weg. Die kinderen van je groeien vast op tot prachtige geengageerde volwassenen, daar ben ik van overtuigd. Ik kijn uit naar je verhalen.

  6. Marie Says:

    @Vicky:
    ‘ het blijkt een wetenschappelijk gegeven ‘. Ik ben (oprecht) benieuwd naar studies hieromtrent. En niet enkel naar Europese / westerse studies. Heb je daar meer info over? Ik zou blij zijn 🙂

    (Ik las al veel daarover, ik ga hieronder meer linken daarover, in de loop van volgende week. Ik las oa dat dat verschilt van ras tot ras en dat het eerst opmerkelijk is dat er een verschil is tussen het blanke ras en andere rassen. Ik kom erop terug, want dat is een argument dat vaak wordt aangehaald, ook door mensen die het moeilijk hebben hiermee, ze zeggen dan: ‘maar dat is tegen onze natuur, wij doen het eigenlijk wel goed hoor’.

    Merci voor de input.

  7. Elke Says:

    ‘Je eigen gedrag in vraag stellen, als dat nodig is, en veranderen, als dat nodig is, zodat andere mensen menswaardig en evenwaardig kunnen leven op deze wereld.’
    Zo mooi! En zo waar om dat mee te geven aan de kinderen, wij proberen hier net hetzelfde te doen en zijn ook echt ontzettend open over zowat alles.
    Jaren geleden brachten we hier in huis zo een gezelschapsspelletje binnen over de gelijkenissen en verschillen tussen mensen met prentjes. Je moest dan zo gelijkenissen en verschillen zoeken en ik was altijd aangenaam verrast met hoeveel dingen zij kunnen afkomen zonder het nog maar over huidskleur te hebben. Vandaag zijn ze ouder en merk ik wel dat het heel belangrijk blijft om sommige uitspraken van bv school, thuis te kaderen of te counteren, of het nu gaat over geloof/gender/seks/uiterlijke kenmerken/… maar ik geloof/hoop echt wel dat er een nieuwe generatie zit aan te komen, want de protesten op heel wat gebieden blijven komen én dat is maar goed ook, want het is godbetert 2020.

  8. Goofball Says:

    bedankt om hier over te schrijven

    bedankt om het gesprek aan te gaan met anderen

    bedankt om ons denken ook te kriebelen en uit te dagen.

    bedankt voor je kritische geest maar ook je nuance

Leave a Reply